Moãi daân toäc thöôøng coù moät truyeàn thuyeát hay moät huyeàn thoaïi ñeå chæ “thuûy toå” cuûa mình. Ngöôøi Ñöùc laáy bieåu hieäu chim Ñaïi baøng töôïng tröng cho Vua chuùa, söùc maïnh, to lôùn, huøng duõng uy quyeàn. Ngöôøi Nhaät cho raèng hoï laø con chaùu cuûa Thaùi Döông Thaàn Nöõ. Ngöôøi Vieät Nam luoân töï haøo mình laø Con Roàng Chaùu Tieân. Khaùc vôùi Trung Quoác, hoï choïn con Roàng ñoû coøn Vieät Nam choïn Roàng vaøng. Tuy nhieân, chính söï khaùc bieät giöõa 2 neàn vaên hoùa Ñoâng phöông vaø Taây phöông ñaõ taïo ra hình aûnh roàng vaø öùng xöû vôùi roàng cuõng khaùc nhau. Ñoâng phöông thì ñeà cao vaø coi troïng Roàng, coøn Taây phöông thì caêm gheùt vaø coi ñoù laø muïc tieâu caàn phaûi tieâu dieät.
I. NAÊM ROÀNG – GOÀNG MÌNH CHIEÁN THAÉNG SÖÏ AÙC
Trong 12 con giaùp thì 11 con laø thöïc, chæ coù Roàng laø aûo, do con ngöôøi töôûng töôïng maø coù. Con vaät ñöôïc xeáp thöù naêm trong möôøi hai con giaùp, theo tieáng Vieät laø “Roàng” vaø tieáng Haùn-Vieät laø “Long”, taát caû ñeàu baét nguoàn töø krong, kroâng, klong trong tieáng Ñoâng Nam AÙ coå coù nghóa laø “soâng nöôùc”. Con Roàng laø keát hôïp cuûa caù saáu vaø raén, sinh ra töø nöôùc vaø bay leân trôøi, bay leân trôøi maø khoâng caàn coù caùnh, mieäng vöøa phun nöôùc vöøa phun löûa.
Drakon (G)
Khi tôùi Vieät Nam, ngöôøi Haùn laàn ñaàu tieân thaáy caù saáu hung döõ, hình dung noù nhö moät loaïi roàng ñaõ bieát qua töôûng töôïng, neân goïi caù saáu laø Giao long töùc Roàng cuûa xöù Giao Chæ. Caùc truyeän veà roàng cuûa Taây phöông ñeàu noùi veà roàng chuyeân gieo raéc tai hoïa, sau ñoù moät anh huøng ñöùng leân gieát roàng cöùu daân laønh hay cöùu coâng chuùa…
Theo saùch Khaûi Huyeàn, con Roàng laø hieän dieän cuûa söï AÙc, ñaây laø kieåu noùi aùm chæ Satan, aùm chæ con raén ñaõ caùm doã baø Eva ôû vöôøn Ñòa ñaøng. Roàng ñöôïc nhaân caùch hoùa thaønh quyû Satan, loaïi ngöôøi hung aùc gian tham giaû doái, aên noùi loäng haønh phaïm ñeán thaùnh danh Thieân Chuùa, phaïm ñeán nôi thôø phöôïng vaø xuùc phaïm ñeán nhöõng thaùnh treân trôøi (Kh 13,6). Saùch Khaûi Huyeàn con moâ taû con Roàng raát hình töôïng “Noù to lôùn, ñoû nhö löûa. Noù coù baûy ñaàu vaø möôøi söøng vaø treân baûy ñaàu ñeàu coù vöôïng mieän. Ñuoâi noù queùt heát gaàn moät phaàn ba tinh tuù treân trôøi vaø neùm xuoáng ñaát. Roài con Roàng ñöùng chöïc saün tröôùc ngöôøi phuï nöõ saép sinh con, ñeå khi baø sinh xong laø noù nuoát ngay con baø” (Kh 12,3-4). Con Roàng naøy “ñaàu noù coù baûy söøng laø baûy vua. Naêm vua ñaõ ñoå, moät vua hieän coøn, moät vua khaùc chöa ñeán, vaø khi vua naøy ñeán thì phaûi ôû laïi ít thôøi gian thoâi. Con Roàng ñoû laø vua thöù taùm. Noù cuõng thuoäc soá baûy vua vaø ñang daãn tôùi choã dieät vong. Möôøi söøng laø möôøi vua chöa nhaän ñöôïc vöông quyeàn.” (Kh 17,10-12) vaø “Chuùng seõ giao chieán vôùi Con Chieân vaø Con Chieân seõ thaéng chuùng, vì Con Chieân laø Chuùa caùc Chuùa, Vua caùc vua. Nhöõng keû ñi theo Ngöôøi, töùc laø nhöõng keû ñöôïc keâu goïi, ñöôïc tuyeån choïn, laø luoân trung thaønh, cuõng seõ thaéng” (Kh 17,14).
Traän chieán giöõa thaùnh Georges vaø con Roàng laø bieåu töôïng cuûa cuoäc chieán cuûa söï thieän chieán thaéng söï aùc. Thaùnh Georges duøng dao ñaâm cheát con Roàng. Caâu chuyeän veà thaùnh Georges ñöôïc löu truyeàn: “Vaøo moät ngaøy kia, thaùnh Georg ñeán thaønh Selem. Gaàn ñaáy coù con Roàng raát hung döõ nguy hieåm. Con Roàng ñoùi aên naøy phaûi moãi ngaøy aên moät maïng ngöôøi. Neáu khoâng ai hieán maïng cho noù, noù seõ phaù phaùch vaø gieát theâm nhieàu ngöôøi hôn. Vaán ñeà laø ai seõ hieán maïng cho noù aên vaø hieán tôùi bao giôø? Thaät heát söùc khoù xöû. Vaøo moät ngaøy kia, thaùnh Georges ñi ngang qua thaønh vaø chöùng kieán caûnh töôïng ngöôøi daân ñang ruùt thaêm, ai seõ laø vaät teá thaàn cho con Roàng ñoùi naøy. Hoâm ñoù, coâng chuùa Cleoline laïi ruùt ngay phaûi soá laø ngöôøi thí maïng. Vua cuøng quan quaân trong trieàu vaø taát caû daân thaønh ñeàu buoàn cho soá phaän cuûa Coâng Chuùa. Nhöng khoâng ai coù theå thay ñoåi soá phaän cuûa Coâng Chuùa. Thaùnh Georges thaáy vaäy lieàn höùa seõ giuùp nhaø vua vaø daân thaønh Selem. Ngaøi lieàn caáp toác leân ñöôøng ñeán vuøng sình laày nôi Roàng ñoùi aån nuùp ñeå chieán ñaáu vôùi noù. Sau moät traän quyeát chieán, Thaùnh nhaân ñaõ haï guïc ñöôïc con Roàng khaùt maùu naøy. Thaùnh Nhaân ñaõ khoâng nhöõng giuùp nhaø vua cöùu Coâng Chuùa khoûi thí maïng, maø coøn giuùp cho heát thaûy moïi ngöôøi daân trong thaønh heát söï sôï haõi, ñöôïc soáng laïi trong caûnh thanh bình. Töø ñoù, haèng naêm, vaøo moãi ngaøy 23 thaùng 4, moïi ngöôøi trong thaønh ñeàu toå chöùc leã aên uoáng lôùn ñeå kính nhôù thaùnh Georges. Taïi Ñöùc quoác coù khoaûng 60 vaø taïi Anh quoác coù 160 nhaø thôø mang teân thaùnh Georges. Ngöôøi giaùo daân baøy toû nieàm tin vaø ao öôùc ñöôïc thaùnh Georges che chôû tröôùc söï aùc.
Cuoäc chieán giöõa söï thieän vaø söï aùc vaãn coøn tieáp dieãn trong xaõ hoäi hieän taïi, nhaát laø khi maø caùi aùc, caùi xaáu, söï khoâng töû teá trôû neân quaù bình thöôøng, phaùt taùn nhanh nhö coû daïi, coøn caùi thieän, caùi ñeïp, söï töû teá thì “quyù hieám” nhö “laù muøa thu”.
Cha meï baïo haønh con caùi, thaày coâ baïo haønh hoïc sinh keå caû vôùi tuoåi maàm non, hoïc sinh baïo löïc vôùi hoïc sinh quay thaønh clip vaø tung leân maïng ñeå moïi ngöôøi cuøng chieâm ngöôõng. Baø chuû baét ngöôøi laøm phaûi xaêm hình con reát leân maët vaø ngöïc hay moät baø chuû khaùc baïo haønh ngöôøi giuùp vieäc ñaõ gaàn 60 tuoåi nhö thôøi Trung Coå: ñaùnh ñaäp, baét aên ôùt, aên phaân, xoái nöôùc noùng vaøo choã kín…Nhöõng caâu chuyeän veà caùi aùc ôû möùc ñoä khaùc nhau nhöng voâ cuøng ña daïng, maø naëng neà nhaát maø ai cuõng phaûi nhaän thaáy laø söï tha hoùa, xuoáng caáp veà maët ñaïo ñöùc xaõ hoäi, vaø nhaân caùch con ngöôøi bò baøo moøn.
II. NAÊM ROÀNG – GOÀNG MÌNH ÑEÅ ÑOÅI MÔÙI
Trong khi hoï haøng nhaø roàng ôû Taây phöông bò xua ñuoåi, khinh reû bôûi loøng tham voâ ñaùy, quyû quyeät, ñoäc aùc, khaùt maùu vaø caàn phaûi tieâu dieät, thì ôû Ñoâng phöông, roàng raát ñöôïc yeâu meán ñaëc bieät laø ngöôøi Vieät Nam. Roàng ñöôïc töôïng tröng cho quyeàn löïc voâ song, ñieàm laønh, söï cao quyù vaø coøn laø thuûy toå cuûa ngöôøi daân Vieät Nam.
Theo truyeàn thuyeát coäi nguoàn cuûa daân toäc Vieät Nam laø “con Roàng chaùu Tieân”. Theo ñoù, Laïc Long Quaân, laø con cuûa Kinh Döông Vöông (vua nöôùc Xích Quyû- töùc laø Quyû Ñoû) vaø baø Long Nöõ, laø gioáng roàng. Oâng laáy baø AÂu Cô (gioáng tieân) sinh ra 100 caùi tröùng, nôû ra 100 ngöôøi con. Sau vì soáng vôùi nhau khoâng hôïp, hai oâng baø ñoàng yù chia hai soá ngöôøi con; 50 ngöôøi con theo meï leân nuùi, soá coøn laïi theo cha xuoáng bieån. Sau ñoù, nöôùc Xích Quyû chia thaønh nhieàu nöôùc goïi laø Baùch Vieät. Moät trong caùc nöôùc nhoû naøy laø nöôùc Vaên Lang. Laïc Long Quaân veà sau phong cho ngöôøi con tröôûng laøm vua nöôùc Vaên Lang, laáy hieäu laø Huøng Vöông. Vua Huøng ñöôïc lòch söû Vieät Nam xem laø vua ñaàu tieàn cuûa ñaát nöôùc.
Roàng ñöôïc öa chuoäng nôi ngöôøi Vieät Nam. Ngöôøi ta phaân bieät “haï taàng” cuûa giai caáp xaõ hoäi loaøi vaät coù caùc con vaät nhö Traâu, Gaø, Ngöïa, Meøo, Deâ, Choù v.v…laø gia suùc, coøn “thöôïng taàng” cuûa giai caáp xaõ hoäi loaøi vaät coù boán con vaät ñöôïc goïi laø Töù Linh, coù nghóa laø ñöôïc xeáp vaøo loaïi “Linh” thieâng. Boán con vaät Töù Linh ñöôïc saép xeáp theo Long, Ly, Quy, Phuïng. Long laø con Roàng, Ly hay Laân laø con Kyø Laân, Quy laø con Ruøa, vaø Phuïng laø moät loaïi Chim quyù. Vì vaäy, trong caùc ñeàn thôø chæ coù töôïng Töù Linh maø khoâng heà coù Choù, Meøo, Deâ, Gaø, Raén, Chuoät…vì laø haøng caáp thaáp.
Trong Töù Linh thì Roàng ñöôïc xeáp haøng thöù nhaát. Ngöôøi AÙ Ñoâng tin raèng Roàng laø moät linh vaät traán giöõ caùc kho taøng kín vaø caùc laâu ñaøi treân trôøi, coù khaû naêng ñieàu khieån möa gioù, vaø ban phöôùc laønh cho keû laøm laønh. Trong Phaät giaùo, Roàng laø linh vaät Hoä Phaùp, töùc laø baûo veä giaùo lyù Phaät giaùo. Roàng, moãi khi xuaát hieàn, thöôøng mang ñeán ñieàm laønh cho haï giôùi neân hay ñöôïc duøng ñaët teân cho con caùi hay nhöõng ñòa danh.
Neáu ngöôøi bình daân Vieät Nam hay duøng nhöõng teân xaáu nhö Teøo, Tí, Heán…ñeå ñaët cho con, thì nhöõng nhöõng gia ñình thuoäc lôùp thöôïng löu laïi ñaët teân ñeïp cho con nhö: Thanh Long, Hoàng Long, Hoaøng Long, Baïch Long…hay dieãn vieân raát noåi tieáng Lyù Tieåu Long raát noåi tieáng vôùi nhöõng boä phim “Kung Fu”.
Taïi Vieät Nam, nhöõng ñòa danh mang teân Long raát nhieàu: Haøm Roàng, Beán Nhaø Roàng, Thaêng Long, Vònh Haï Long, Baïch Long Vó (ñuoâi cuûa con roàng traéng), Kim Long ôû Hueá, Cöûu Long, Long Ñieàn, Long Ñaát, Long Kieân, Long An, Vónh Long, Long Xuyeân…Ngöôøi daân ôû vuøng Nam Boä (vuøng naøy cho ñeán ñaàu theá kyû XX vaãn coøn raát nhieàu caù saáu) tin raèng caù saáu tu laâu naêm (naèm im moät choã cho ñaát caùt phuû leân thaønh cuø lao) tôùi ngaøy ñaéc quaû seõ hoùa thaønh roàng bay leân trôøi (hieän töôïng ñoù ñöôïc goïi laø Cuø daäy). Nhö vaäy, nöôùc Vieät Nam töø AÛi Nam Quan ñeán muõi Caø Mau, töùc laø töø ñaàu, ñuoâi, vaø giöõa ñeàu coù Roàng. Theo ñòa lyù thì mieàn Baéc laø ñaàu Roàng, ôû giöõa coá ñoâ Hueá cuõng coù beä Roàng (trieàu nhaø Nguyeãn) laø mình Roàng, vaø trong mieàn Nam laø chaân Roàng, ñaâu ñaâu cuõng coù Roàng. Do tö töôûng suøng baùi Roàng cuûa vaên hoùa AÙ Ñoâng neân Roàng laø con vaät thöôøng ñöôïc ta öa chuoäng nhaát trong khi choïn bieåu töôïng. Hôn nöõa, Roàng töôïng tröng cho uy quyeàn toät ñænh nhö Vua chuùa neân caùc caùc trieàu ñaïi phong kieán cuûa Vieät Nam khoâng bao giôø e deø trong vieäc laïm duïng Roàng (Long). Nhöõng gì thuoäc veà Thieân Töû cuõng ñeàu ñöôïc coi laø Roàng. Thí duï, saéc dieän beân ngoaøi cuûa vua ñöôïc goïi laø “Long nhan”, thaân hình cuûa vua ñöôïc goïi laø “Long Theå”, giöôøng ñeå vua naèm ñöôïc goïi laø “Long Saøn” (Long Theå baát an vì Long Saøn coù reäp), Aùo vua maëc thì goïi laø “Long Baøo”, Boä raâu cuûa vua cuõng ñöôïc goïi laø “Long Tu”, maét cuûa vua ñöôïc goïi laø “Long Nhaõn”, xe vua ñi ñöôïc goïi laø “Long Xa”, Thuyeàn ñeå vua ñi höùng gioù goïi laø “Long Thuyeàn” (thuyeàn roàng), saân ñieän cuûa vua laø “Long Ñình”. Caùi gì thuoäc veà vua ñeàu laø Long. Khi vua cheát cuõng goïi laø “Long ngöï thöôïng taân” (vua côõi roàng veà chaàu trôøi).
Trong daân gian, duø laø moät con vaät töôûng töôïng, con Roàng vaãn coù moät tình caûm ñaëc bieät cuûa ngöôøi laøm ngheà noâng nhö Vieät Nam. Bôûi theá, vôùi moät neáp soáng tình caûm, hieáu hoøa cuûa ngöôøi noâng nghieäp, Roàng ñaõ ñöôïc bieán ñoåi töø moät con caù saáu hung aùc thaønh con roàng hieàn laønh, con vaät phuø hoä cho ngöôøi daân noâng nghieäp.
Daãu sao, theo Kinh Thaùnh, neáu Roàng coù thaät, thì noù cuõng chæ laø taïo vaät ñöôïc Thieân Chuùa “phaùn moät lôøi” lieàn coù. Trong Kinh Thaùnh, Thieân Chuùa khoâng chæ “bieán caù saáu thaønh roàng”, maø Ngaøi ñaõ bieán “toäi nhaân thaønh oâng Thaùnh”: Abram thaønh thaønh Abraham, moät anh troäm cuøng ñoùng ñinh treân thaäp thaäp giaù vôùi Chuùa Gieâsu boãng döng “hoâm nay ôû thieân ñaøng - töùc laø moät oâng thaùnh”, Simon thaønh Pheâroâ, Leâvi thaønh Mattheâu, Giakeâu, moät ngöôøi thu thueá, boãng döng “hoâm nhaø naøy ñöôïc ôn cöùu ñoä”, Saoleâ chæ say meâ gieát haïi ñaïo Chuùa thaønh Phaoloâ cheát cho ñaïo Chuùa…nhöõng con ngöôøi naøy ñaõ trôû neân hieàn laønh vaø giuùp ích cho Giaùo Hoäi vaø Nöôùc Trôøi.
Khi laõnh Bí tích Röûa Toäi ta cuõng ñöôïc ñaët teân theo Kitoâ töùc laø moät Kitoâ höõu khaùc (Alter Christus). Töø moät con ngöôøi cuõ ta trôû neân moät con ngöôøi môùi trong Ñöùc Kitoâ, moät con ngöôøi ñöôïc dìm vaøo trong nöôùc röûa toäi ñeå cheát ñi cho con ngöôøi cuõ, soáng cho con ngöôøi môùi theo hình aûnh cuûa Thieân Chuùa, vaø soáng ñuùng vôùi phaåm giaù cuûa ngöôøi con Thieân Chuùa saùng taïo.
III. NAÊM ROÀNG – GOÀNG MÌNH VAØO NÖÔÙC TRÔØI BAÈNG CÖÛA HEÏP
Khoâng phaûi ngaãu nhieân maø Tin möøng trong ngaøy ñaàu naêm môùi giôùi thieäu 8 moái phuùc thaät. 8 moái phuùc giôùi thieäu vôùi caùc tín höõu con ñöôøng heïp ñeå vaøo Nöôùc Trôøi vì cuøng ñích cuûa cuoäc ñôøi con ngöôøi laø Nöôùc Trôøi. Vaø Nöôùc Trôøi phaûi duøng “söùc maïnh” môùi chieám höõu, môùi ñaït ñöôïc, vaø môùi ñöôïc ghi teân vaøo “soå tröôøng sinh”.
Trong kho taøng truyeän coå tích cuûa Vieät Nam ghi laïi raèng: “Vaøo moät naêm, trôøi haïn haùn vì soá Roàng quaù ít. Trôøi môùi ñaët ra moät kyø thi keùn caùc vaät leân laøm Roàng goïi laø “Thi Roàng”. Cuoäc thi cuï theå nhö sau: con vaät naøo ñuû söùc, ñuû taøi, vöôït ñöôïc caû ba ñôït soùng thì môùi ñöôïc hoùa Roàng.
Taát caû ñaïi dieän cuûa bao loaøi thuûy toäc ñeàu bò loaïi vì khoâng con naøo vöôït ñöôïc caû ba ñôït soùng. Ñeán löôït con Toâm nhaûy qua ñöôïc hai ñôït soùng, ruoät, gan, vaây, vaåy, raâu, ñuoâi, ñaõ gaàn hoùa Roàng, nhöng ñeán löôït thöù ba ñuoái söùc ngaõ boå xuoáng maø löng coøng laïi.
Ñeán löôït con caù Cheùp vaøo thi thì gioù thoåi aøo aøo, maây keùo aàm trôøi. Caù cheùp laàn löôït vöôït moät hoài qua ba ñôït soùng, vaø loït vaøo cöûa Vuõ moân. Caù cheùp thaéng cuoäc. Vaåy, ñuoâi, raâu, söøng moïc ñuû, voùc daùng thaät oai linh, thaät ñuùng laø thaàn Roàng. Caù cheùp hoùa Roàng phun nöôùc laøm gioù taùp, möa sa, muoân loaøi sung söôùng. Söï soáng hoài sinh.”
Noäi dung cuûa caâu chuyeän tuy ngaén goïn nhöng laïi haøm chöùa nhöõng yù nghóa saâu saéc. Con ñöôøng chinh phuïc Nöôùc Trôøi cuûa taát caû chuùng ta cuõng vaäy, phaûi vöôït qua raát nhieàu khoù khaên ñeå böôùc chaân vaøo cöûa “Thieân Ñaøng” nhö vaøo cöûa “Vuõ moân” vaäy. Keát quaû ai seõ “hoùa Roàng” tuøy vaøo noã löïc cuûa baûn thaân mình.
KEÁT
Naêm Nhaâm Thìn – naêm Roàng caàm tinh- ñeán vaø ñem laïi cho ta söï laïc quan tin töôûng hôn vaøo moät naêm môùi toát laønh. Chaéc haún ta ñeàu chuùc nhau gaëp nhieàu ñieàu may laønh nhö “Caù gaëp nöôùc, nhö roàng gaëp maây”. Roàng bieåu töôïng cuûa söï bay leân, ñeà cao tính trí tueä vaø thoâng thaùi, seõ cuøng ñoàng haønh vôùi nhaân gian trong moät naêm môùi vôùi nhöõng vaän hoäi môùi. Naêm con Roàng, cho duø ta coù phaûi goàng mình chieán thaéng söï aùc, goàng mình ñeå ñoåi môùi, vaø goàng mình ñi vaøo con ñöôøng heïp, thì cuoái cuøng vaãn laø neân hoaøn thieän nhö Cha treân trôøi laø Ñaáng Hoaøn Thieän. Ñoù laø cuøng ñích cuûa cuoäc ñôøi ngöôøi Kitoâ höõu.
Lm. Ñaminh ÑAËNG QUOÁC HÖNG